ถอดบทเรียนโครงการเพาะพันธ์กล้วยไม้ต้านภัยโลกร้อน ด.ช.ธนิก โพธิชัย (น้องนิก)

พื้นฐานครอบครัว

            ครอบครัวน้องนิก มีจำนวนสมาชิกในครอบครัวจำนวน 5 คน ประกอบด้วย พ่อ แม่ ซึ่งรับราชการ คุณแม่เป็นพยาบาล พ่ออยู่ที่สถานีอนามัย น้องนิก อายุ 7 ขวบ น้องเจิดจ้า อายุ 5 ขวบ และคุณตา พักที่บ้านพักของราชการ น้องนิกยังไม่ได้เข้าโรงเรียน ตอนนี้ฝึกกิจกรรมต่างๆ ที่บ้านโดยมีพี่เลี้ยงช่วยฝึกให้ในเวลาทำงาน พอเลิกงาน พ่อและแม่ก็จะช่วยกันฝึกนิกต่อ

สิ่งแวดล้อมทางสังคม

            ครอบครัวนิกได้เข้าร่วมกับชมรมผู้ปกครองออทิสติกจังหวัดขอนแก่น และได้รู้จักกับครอบครัวอื่นๆร่วมทำกิจกรรมต่างๆด้วยกัน เช่น การใช้อาชาบำบัด ธาราบำบัด กิจกรรมค่ายต่างๆ เป็นต้น ซึ่งต่อมาก็ได้เข้าร่วมโครงการเพาะพันธ์กล้วยไม้ต้านภัยโลกร้อนของคุณแม่พี่ต้น โดยได้รับการอบรมในการปลูกกล้วยไม้ร่วมกับครอบครัวอื่นๆและนำมาประยุกต์ใช้ในการทำกิจกรรมกับน้องนิกที่บ้าน

ปัญหาของน้องนิก

            1.ด้านระบบประสาท การรับรู้ การสั่งการ น้องนิกมีอาการแบบ passive ดังนั้นจะกระตุ้นตัวเองด้วยการวิ่ง กระโดด เล่นมือ กรีดร้อง ต้องคอยจับเป็นบางครั้ง ชอบกิจกรรมที่ได้วิ่ง ปีนป่าย หรือปั่นจักรยาน

            2.ด้านภาษาและการสื่อสาร น้องนิกสามารถพูดได้บ้าง บางครั้งก็พูดซ้ำคำสุดท้าย ยังใช้ภาษาตามที่เคยถูกสอนมายังไม่สามารถใช้ภาษาตามความต้องการที่ถูกต้องได้เอง ฟังคำสั่งง่ายๆและปฏิบัติตามได้ การออกเสียงยังไม่ชัดเจนเท่าที่ควร

            3.ด้านสังคม น้องนิกมีความสัมพันธ์ที่ดีกับบุคคลในครอบครัวและพี่เลี้ยง แม้ว่าจะยังไม่ติดหรือใกล้ชิดมากก็ตาม สามารถอยู่กับคนอื่นๆในสังคมโดยไม่มีปัญหามากนักถ้ามีพี่เลี้ยงหรือพ่อแม่คอยประกบ

ผลจากการทำกิจกรรมตามโครงการ

            เนื่องจากน้องนิกยังเด็กไม่สามารถทำกิจกรรมยากๆ เช่น การร้อยลวดกระถางได้ จึงปรับกิจกรรมให้ทำเฉพาะการปลูกกล้วยไม้และการดูแลรักษาเมื่อปลูกเสร็จ โดยกำหนดกิจกรรมเป็น 7 ขั้นตอนตามแผนการอบรม คือ

            1.กำหนดเป้าหมายที่ต้องการจัดกิจกรรมให้น้องนิก คือ การแก้ปัญหาในการเล่นนิ้วมือ ชอบวิ่ง ชอบกระโดด ยังไม่นิ่งเท่าที่ควร

            2.กำหนดกิจกรรมในการแก้ไขปัญหา คือ ให้น้องนิกได้ฉีกกาบมะพร้าวและยัดใส่กระถาง การหยิบกล้วยไม้ใส่ในกระถาง เพื่อให้เกิดการรับรู้ที่ข้อต่อนิ้วมือ และร่วมกันปลูกกล้วยไม้กับสมาชิกในครอบครัว เพื่อให้น้องนิกมีปฏิสัมพันธ์กับคนอื่นๆ

            3.กำหนดข้นตอนในการทำงาน โดยมีรายละเอียดดังนี้

                        3.1 เมื่อบอกให้นิกฉีกกาบมะพร้าวเอาใส่ในกระถาง หรือบอกให้หยิบกล้วยไม้ใส่กระถาง นิกจะต้องสามารถทำได้ โดยนิกจะต้องเข้าใจคำสั่งให้ฉีก หยิบใส่กระถาง

                        3.2 จัดเตรียมอุปกรณ์ที่ใช้ในการฝึก ได้แก่ กาบมะพร้าว กระถาง กล้วยไม้ บัวรดน้ำ

                        3.3 บอกกับนิกว่าเราจะปลูกต้นไม้ด้วยกัน จากนั้นแนะนำวัสดุอุปกรณ์ต่างๆ ให้นิกรู้จัก โดยบอกช้าๆ ชัดๆ ที่ละอย่าง ให้นิกได้จับสัมผัสเพื่อให้เกิดความคุ้นเคย พร้อมทั้งให้พูดตามทีละอย่าง

                        3.4 บอกให้นิกฉีกกาบมะพร้าวเป็นเส้นๆ โดยจับมือทำที่แรกแล้วให้ทำเอง จากนั้นให้ใส่เข้าไปในกระถาง แล้วให้หยิบเอาต้นกล้วยไม้ใส่กระถาง รดน้ำเสร็จแล้วจึงให้นำแขวน ในระหว่างกิจกรรมเราก็ให้น้องเจิดจ้าร่วมทำด้วยและกระตุ้นให้นำทำแข่งกันกับน้อง เพื่อให้เกิดความสนุกและใช้น้ำเสียงสนุกๆกระตุ้นให้เกิดความอยากที่จะทำกิจกรรม

                        3.5 เมื่อทำเสร็จ ต้องให้นิกบอกว่าทำเสร็จแล้ว พร้อมทั้งให้คำชมเชยหรืออาจมีรางวัลให้ด้วย เช่น อาจจะให้ขนมที่ชอบ

            4.จัดเตรียมวัสดุอุปกรณ์ในการทำกิจกรรมให้ครบถ้วน

            5.กำหนดคำสั่งในการทำกิจกรรมต่างๆ เช่น ฉีก ใส่ รดน้ำ เป็นต้น

            6.กำหนดเกณฑ์เบื้องต้นว่าอะไรทำได้ หรือทำไม่ได้

            7.กำหนดช่วงเวลาในการทำกิจกรรม ส่วนใหญ่จะเป็นเวลาเย็นหลังเลิกงาน

          จากการที่นิกได้ปลูกต้นกล้วยไม้ ทำให้นิกฝึกทักษะในการฟังคำสั่งง่ายๆ ฝึกการใช้กล้ามเนื้อนิ้วมือ มีสมาธิสามารถนั่งทำกิจกรรมได้นานพอสมควร เมื่อได้ทำร่วมกับน้องเจิดจ้าทำให้มีความสนุกสนานเพิ่มขึ้น นิกจะชอบมากเวลาที่ได้รดน้ำต้นไม้เพราะนิกเป็นคนที่ชอบเล่นน้ำ เวลารดน้ำนิกจะสะบัดสายยางไปมาทำให้สนุกหรือถ้าใช้บัวรดน้ำ นิกก็จะหิ้วบัวทั้ง 2 ข้าง ทำให้ได้ฝึกกล้ามเนื้อนิ้วมือ แขน ความสมดุลของร่างกายและการทรงตัว และการที่ได้ทำกิจกรรมร่วมกันในครอบครัวเป็นการสร้างสัมพันธภาพ สร้างความผูกพันและความคุ้นเคยกับคนใกล้ตัวโดยเฉพาะพ่อแม่และน้อง การได้ทำกิจกรรมปลูกต้นไม้จึงเป็นการฝึกแบบบูรณาการซึ่งได้ประโยชน์และใช้ในชีวตจริงได้